Annie Morgan Suganami: Olion Bywyd wedi'i gyd-gyflwyno gyda TEN Caerdydd

I nodi Diwrnod Rhyngwladol y Merched 2026, mae Oriel Canfas Aberteifi a TEN Caerdydd yn dod at ei gilydd mewn cydweithrediad rhyfeddol i gyflwyno ‘Olion Bywyd • Life Lines’ - arddangosfa ymweld gan yr artist Annie Morgan Suganami sy’n anrhydeddu gwydnwch, hiwmor a chryfder tawel menywod Cymru, wedi'i churadu gan Cat Gardiner o TEN.

‘Mae’n amseri perffaith i ehangu cyrhaeddiad y corff gwaith rhyfeddol hwn gan Suganami - roedd yn boblogaidd gydag ymwelwyr yr oriel pan gafodd ei ddangos gyntaf, ac yn waith celf mor bwysig a chwyldroadol. Bydd portreadau newydd yn cael eu cynnwys yn yr ail fersiwn hon - ychwanegiadau pellach i griw hoffus Suganami. Pleser pur yw cydweithio ar yr arddangosfa yma - partneriaeth sy’n deillio o argyhoeddiad a rennir rhwng Canfas a TEN o rôl orielau mewn cefnogi'r celfyddydau ac artistiaid ein gwald,” meddai Cat Gardiner o TEN.

Wedi'u gwreiddio yn y gred y gall celf roi llais i'r rhai sy'n aml yn cael eu hanghofio, mae'r ddwy oriel yn uno eu rhaglenni ar gyfer Diwrnod Rhyngwladol y Merched i anrhydeddu menywod - nid yn unig fel pynciau, ond fel adroddwyr straeon, angorau a thystion i'w hoes.

Mae pob un o’r gwragedd yn ganolbwynt y llun, yn sitters clasurol sydd yn eistedd i gael eu paentio a’u cofnodi - a’u cofio. Mae ambell awgrym o wisg traddodiadol yma - y siôl, yn frethyn streipiog neu ffedog. Ond yn y croen mae manyldeb cain y paentio, gyda’r wyneb a’r dwylo yn y gôl yn tynnu’r sylw.

Does dim cuddio yma, dim harddu di-angen, dim botox na’i gyffelyb ond yn hytrach y  corff a’i osgo naturiol, onest. Gwelwn hanes a phrofiad bywyd yn y croen â’i marciau a’i chrychau - tystiolaeth o oes o garu a galar, o boeni a chwerthin, o gario, gofalu a gwneud. Dyma wragedd sydd wedi byw, â braint y blynyddoedd hir wedi’u selio yn y croen meddal.

Mae paentiadau cyfoethog, llifeiriol Suganami yn dangos sgìl hyderus ei brwsh. Ail-weithir y paent dro ar ôl tro, gyda haenau yn cael eu hadeiladu, eu rhwbio’n ôl a’u ail-adeiladu drachefn, cyn eu coroni ag amlinelliadau cryf a fflachiadau neon. Gyda un llinell medrus y brwsh daw ysgwydd blows, plyg llawes a bron drom i’r golwg. Mae’r rhwyddineb y mae Suganami yn defnyddio’i chyfrwng yn golygu nad yw ei phynciau yn anystwyth a ffurfiol ond yn hytrach yn fywiog a deinamig. Mae’r cyfuno o fanyldeb praff ochr yn ochr â marciau bras o fewn un paentiad yn cynnig amrywiaeth o bwyntiau diddorol i’r llygad. Wrth i gyfanswm y cyfuniad yma amwyrio o un llun i’r llall, ychwanega hyn at bersonoliaethau gwahanol y gwragedd i gyd.

 Un o lwyddiannau’r gyfres hwn yw’r tynerwch, yr hiwmor a’r cariad aruthrol a ddangosir at yr eisteddwyr – fel petaent yn cynrychioli’r holl wragedd oedrannus a gafodd effaith dawel ar y cenedlaethau a ddilynodd. Y matriarchiaid hynny - yn ganolog i fywyd teuluol, wedi’u hesgeuluso gan gymdeithas - yn deilwng o gael eu hymgorffori mewn paent.

Geiriau’r Artist 

"Ni allaf ddychmygu fy mywyd heb allu gwneud paentiadau o bobl.

Ers i mi ddechrau peintio pobl, boed o arsylwi neu’n ddychmygol, rwyf bob amser yn peintio cymeriadau sy'n dangos dyfalbarhad, dycnwch, gonestrwydd a charedigrwydd. Nhw yw fy eiconau personol o ddygnwch yn y cyfnod cynyddol ansicr hwn." 

Mae Annie Morgan Suganami [g. 1952] yn artist Gymreig sy'n byw ac yn gweithio ar hyn o bryd ym Machynlleth, Cymru. Newidiodd ei bwriad yn ei harddegau o fod yn artist gweledol er mwyn astudio'r ffliwt yn yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain. Wedi gweithio fel cerddor am 45 mlynedd, astudiodd yn Ysgol Gelf a Dylunio Caerdydd, gan raddio yn 2015.
Mae gwaith Suganami wedi bod yn bennaf ffigurol, gan gynnwys portreadaeth. Mae portreadau diweddar yn cynnwys Jan Morris, Menna Elfyn a Georgia Ruth — ac yn 2022 cafodd ei phortreadau o Catrin Finch, Cerys Hafana a hunanportread eu caffael gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ar gyfer casgliad cyhoeddus a pharhaol y genedl. Mae wedi arddangos mewn nifer o sioeau grŵp ac unigol yng Nghymru a Lloegr, ac mae wedi cael ei dewis ar gyfer amrywiol gystadlaethau celf yn y DU gan gynnwys Eisteddfod Genedlaethol Cymru.
Casgliadau Cyhoeddus
Llyfrgell Genedlaethol Cymru